فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

تحلیل جامعه‌شناختی اصطلاحات خطاب در سریال‌های تلویزیونی «کیمیا» و «شهرزاد»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مریم تفرجی یگانه 1
پگاه زمانی 2
پریسا کریمیان 3
1 دانشیار زبان‌شناسی، گروه گفتاردرمانی، دانشکده‌ توانبخشی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی، گروه زبان‌شناسی، دانشکده‌ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران
3 دانشجوی دکتری تخصصی زبان‌شناسی، گروه زبان‌شناسی، پژوهشکده‌ زبان‌شناسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
10.22085/javm.2025.504300.2280
چکیده
یکی از پدیده‌های مهم در حوزه جامعه‌شناسی زبان، «اصطلاحات خطاب» است که اطلاعات اجتماعی-زبانی قابل‌توجهی را درباره‌ مخاطبان و روابط میان آنها ارائه می‌دهند. این تحقیق به‌صورت توصیفی-تحلیلی، به مقایسه‌ اصطلاحات خطاب در سریال‌های نمایش خانگی و تلویزیون ملی ایران با استناد به نظریه‌های وارداف (2006) و چایکا (1982) می‌پردازد. داده‌ها از طریق مشاهده‌ غیرمشارکتی، جمع‌آوری و اصطلاحات خطاب براساس نوع و کارکرد آنها استخراج شد. براساس داده‌های استخراج‌شده، این اصطلاحات، مقایسه و بررسی شد که آیا چهارچوب‌های نظری موردنظر در تحلیل زبان فارسی کارآمد هستند یا خیر. یافته‌ها نشان می‌دهند که از شش نوع اصطلاح خطاب معرفی‌شده توسط وارداف، پنج نوع در زبان فارسی موجود است. همچنین وجود سه عملکرد مطرح‌شده توسط چایکا (صمیمیت، قدرت و احترام) در هر دو سریال تأیید شد. به‌علاوه، کاربرد منفی اصطلاحات خطاب در «شهرزاد» در هر سه مورد، بیشتر از «کیمیا» بود.
کلیدواژه‌ها
اصطلاحات خطاب
جامعه‌‌شناسی زبان
سریال تلویزیونی
سریال نمایش خانگی
نظریه چایکا
نظریه وارداف

عنوان مقاله English

A Sociological Analysis of Address Terms in the Television Series Kimia and Shahrzad

نویسندگان English

Maryam Tafaroji Yeganeh 1
Pegah Zamani 2
Parisa Karimian 3
1 Associate Professor in Linguistics, Department of Speech Therapy, Faculty of Rehabilitation, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran (Corresponding Author).
2 M.A. in Linguistics, Department of Linguistics, Faculty of Literature and Humanities, Ilam University, Ilam, Iran.
3 Ph.D. Student in Linguistics, Department of Linguistics, Faculty of Linguistics, The Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
چکیده English

One of the important phenomena in sociolinguistics is "address terms" that provide significant social-linguistic information about audiences and the relationships between them. This research, in a descriptive-analytical manner, compares address terms in the Iranian home video and national television (IRIB) series, citing the theories of Wardoff (2006) and Chaika (1982). Data were collected through non-participatory observation and address terms were extracted based on their type and function. Based on the extracted data, these terms were compared and examined to see whether the theoretical frameworks in question are effective in analyzing the Persian language. The findings show that out of the six types of address terms introduced by Wardoff, five are present in Persian. Also, the existence of the three functions proposed by Chaika (sincerity, power, and respect) was confirmed in both series. In addition, the negative use of address terms in Shahrzad was more in all three cases than in Kimia.

کلیدواژه‌ها English

Address Terms
Sociolinguistics
Television Series
Home-Video Series
Chaika Theory
Wardoff Theory
احمدخانی، م (۱۳۹۴). «بررسی جامعه‌شناختی عبارات خطاب در فارسی گفتاری محاوره‌ای»، فصلنامه پژوهش‌های زبان‌شناسی اجتماعی، ۲، ۲۳-۴۲
 دادمهر، س؛ و شریفی‌مقدم، آ (۱۳۹۳). «بررسی مقابله‌ای نقش و کاربرد القاب خطاب در زبان فارسی و انگلیسی»، نهمین همایش زبان‌شناسی ایران (جلد اول، 495-508). تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
صادقی فسایی، س؛ و شریفی ساعی، م (۱۳۹۴). «تقابل سنت و مدرنیته؛ کشمکشی گفتمانی در الگوهای بازنمایی روابط دختر و پسر در سریال‌های ایرانی»، زن در فرهنگ و هنر، ۵(۱)، ۱۳۲-۹۹.
 کاروانی، ع؛ و کاوه، م (۱۳۹۸). «تحلیل گفتمان چگونگی بازنمایی خانواده در سریال زیر پای مادر»، فصلنامه مطالعات اجتماعی و روان‌شناختی زنان، ۱۷(۲)، ۲۵–۴۵.
کروانی، ع؛ کاوه، م؛ و یوسفوند، س (۱۴۰۲). «تحلیل گفتمان بازنمایی خانواده در سریال میکائیل»، فصلنامه مطالعات ادبی و فرهنگی معاصر، ۱(۵)، ۶۰-۴۵.
مشکین‌فام، م (۱۳۹۶). «بررسی گفتمان‌نماهای تأکیدی در زبان فارسی با تکیه بر سه فیلم تلویزیونی»، فصلنامه زبان فارسی و گویش‌های ایرانی، ۳، ۶۳-۴۱.
نامور، ز (۱۳۹۸). «جلوه‌های بی‌ادبی کلامی در تلویزیون در چهارچوب نظریه گفتمان کالپپر: مطالعه موردی سریال مادرانه»، فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری، ۱۳(۲۹)، ۹۴-۷۹.
همتی تجرق، ر؛ نعمتی انارکی، د؛ و بنی‌هاشمی، س. م (۱۴۰۱). «تحلیل جامعه‌شناختی بازنمایی سبک زندگی اسلامی- ایرانی خانواده در سیمای جمهوری اسلامی»، فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه، ۵(۱۷)، 132-99.