فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

واکاوی نسبت سرمایه اجتماعی و مناسک رسانه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه ارتباطات و رسانه، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران
چکیده
سازه مفهومی «سرمایه اجتماعی» طی سه دهه اخیر به یکی از عبارات کلیدی و پرتکرار علوم اجتماعی بهویژه برای ارزیابیِ مجموعهای از متغیرها چون اعتماد و مشارکت در سطوح خرد و کلان جوامع و حاکمیتها تبدیل شدهاست. در این مقاله ابتدا ضمن مرور تطورات مفهومی این واژه طی صد سال اخیر، محوریت مفهوم «ارتباط» در تعاریف سرمایه اجتماعی آشکار و شبکه مضامین حول آن ارائه و سپس «سرمایه ارتباطی» بازتعریف شدهاست. در ادامه ضمن مرور رویکردهای مختلف به دو مفهوم «مناسک (آیین)» و «مناسک رسانهای» از یکسو و پارادایم‌های حاکم بر دانش ارتباطات از دیگر سو، نسبتِ قدرتمند میان سرمایه اجتماعی و مناسک رسانهای تبیین و از آن رهگذر دو نوع مناسک رسانهای «پیوندی» و «درون‌گروهی» در تناظر با دو نوع سرمایه اجتماعی پیشنهاد، تعریف و در جدول محقق‌ساخته‌ای مقایسه شدهاند. نتیجه آنکه توجه کاریکاتوری به انواع چهارگانه مناسک رسانه‌ای؛ به آرایشی نامتوازن از کاهش و افزایش سطوح سرمایه اجتماعی منجرشده و در مجموع میتواند به دوقطبی‌ها و شکاف‌های اجتماعی و یا به عکس به تودهوار شدن جامعه بیانجامد.در انتهای مقاله نیز مبتنی بر آورده‌های نظری مقاله، بهصورت ضمنی راهبردهایی سلبی و ایجابی برای ارتقاء سرمایه اجتماعی از طریق مدیریت صحیح مناسک رسانه‌ای سازمان صداوسیما ارائه شدهاست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analyzing the Relationship Between Social Capital and Media Rituals

نویسنده English

Abdolkarim Khayami
Communication and Media Department, Islamic Knowledge and Culture and Communication Faculty, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده English

Over the past three decades, the conceptual construct of "social capital" has become one of the key and frequently used terms in the social sciences, especially for evaluating a range of variables such as trust and participation at both micro and macro levels of societies and governance. This article first reviews the conceptual evolution of the term over the past century, highlighting the centrality of "communication" in definitions of social capital and presenting a thematic network around it. It then redefines "communicative capital." The article continues by examining various approaches to the concepts of "rituals" and "media rituals" on one hand, and the dominant paradigms in communication studies on the other. It explains the strong relationship between social capital and media rituals, and proposes, defines, and compares two types of media rituals—"bonding" and "ingroup"—in correspondence with two types of social capital. The result is that caricatured attention to various media rituals leads to an unbalanced arrangement of social capital levels and, overall, can lead to social polarization and divisions, or, conversely, to the massification of society.Finally, based on the theoretical contributions of the article, implicit positive and negative strategies are offered for enhancing social capital through the proper management of media rituals within the IRIB (Islamic Republic of Iran Broadcasting) organization.

کلیدواژه‌ها English

Social capital
communicative capital
bonding media rituals
ingroup media rituals
ritual communication
ادگار، اندرو؛ و سج ویک، پی‌تر (1387). مفاهیم بنیادی نظریه فرهنگی، (مترجمان: مهران مهاجر و محمد نبوی)، تهران: نشر آگهی.
باهنر، ناصر؛ و جعفری، علی (1390). «رادیو و مدل آیینی در توسعه ارتباطات دینی (مطالعه موردی: شبکه معارف صدا)»، تهران: مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، مجموعه مقالات دومین همایش دین و رسانه.
پیران، پرویز؛ و موسوی، میرطاهر؛ و شیانی، ملیحه (1386). «کار پایه مفهومی و مفهوم‌سازی سرمایه اجتماعی (با تأکید بر شرایط ایران)»، تهران: فصلنامه علمی رفاه اجتماعی، سال ششم، شماره 23، 9-44.
خجسته، حسن (1382). «مناسک رسانه‌ای الگوی تبلیغات دین در شبکه‌های عمومی رادیو و تلویزیون»، تهران: فصلنامه علمی پژوهش‌های ارتباطی. شماره 36. 35-58.
خیرگو، منصور و سهیلی، حمیدرضا (1397). «ترسیم الگوی ارتقای سرمایه اجتماعی در سازمان‌های دولتی ایران: پژوهش کیفی مبتنی بر نظریه داده‌بنیاد». تهران: فصلنامه علمی مدیریت سرمایه اجتماعی. سال پنجم. شماره 2. 315-335.
دورکیم، امیل (1400). صور بنیانی حیات دینی. (باقر پرهام، مترجم). تهران: انتشارات مرکز (چاپ هشتم)
دیوئی، جان (1327). مدرسه و اجتماع [جامعه]. (مشفق همدانی، مترجم)، تهران: انتشارات صفی علیشاه.
رستم‌وندی، تقی (1401). سخنرانی در نشست تخصصی معنا و مبنای سرمایه اجتماعی، تهران: مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
رودنبولر، اریک دبلیو (1387). ارتباطات آئینی از گفت‌وگوهای روزمره تا جشن‌های‌رسانه‌ای‌شده (عبداله گیویان، مترجم). تهران: انتشارات دانشگاه امام‌صادق (ع).
شریعتی، سارا (1396). سخنرانی در همایش خوانش انتقادی جامعه‌شناسی دورکیم و مسائل جامعه ایران (یک قرن پس از دورکیم). تهران: دانشگاه خوارزمی، پایگاه تحلیل و اطلاع‌رسانی فرهنگ و علوم انسانی فرهنگ امروز: Farhangemrooz. Com /news/54120   
عباسی، محرم و ابراهیمی، الهام و شیخی قهمی، ملیحه و اکبری، علیرضا (1398). «تحلیل سطوح مفهوم سرمایه اجتماعی با رویکرد فراترکیب». تهران: فصلنامه علمی جامعه پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال دهم. شماره دوم. 55-79.
کری، جیمز (1376). ارتباطات و فرهنگ، (مترجم: مریم داداشی)، تهران: نشر نقطه.
کولدری، نیک (1393). مناسک رسانه‌ای با رویکرد انتقادی (گروه مترجمان آموزش و پژوهش معاونت برنامه‌‌ریزی و نظارت سازمان صداوسیما، مترجمان)، تهران: معاونت برنامه‌ریزی و نظارت صداوسیما.
گولد، جولیوس و کولب، ویلیام. ل (1376). فرهنگ علوم اجتماعی (باقر پرهام و همکاران، مترجمان). تهران: انتشارات مازیار.
گیویان، عبداله (1385). «آیین، آئین‌سازی و فرهنگ عامه‌پسند دینی: تأملی در برخی بازنمایی‌های بصری دینی و شیوه‌های جدید مداحی»، تهران: فصلنامه علمی انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال سوم: شماره 5، 211-179.
مصطفوی، سیدمحمدحسن (1388). «سرمایه اجتماعی و امنیت اقتصادی»، کرمان: همایش سرمایه اجتماعی و توسعه اقتصادی، دانشگاه کرمان.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1388). مطالعه تطبیقی نظریه کاشت و دریافت در ارتباطات، تهران: مرکز تحقیقات صداوسیما.
نادری، سیدمجید؛ حبیب، فرح؛ فیروزآبادی، سیداحمد؛ و جهانشاهلو، لعلا (1395). «بررسی رابطه بعد اجتماعی کیفیت محیطی فضاهای شهری با سرمایه اجتماعی (موردپژوهی: محورهای سعادت‌آباد، آیت و مدائن تهران)»، تهران: فصلنامه علمی مدیریت شهری. شماره 43، 225-236.
وفایی یگانه، رضا (1389). تبیین مفهوم سرمایه اجتماعی (1)، تهران: گزارش شماره 10516، دفتر مطالعات اقتصادی مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
 
Bourdieu, P. (1986). The forms of Capital in Richardson J. (de). Handbook of theory and research for the Sociology of education. Green Wood Press.
Claridge, Tristan(2018). What is the divergence between bonding V bridging Social Capital, Institute for Social Capital: Social capital search Com/difference – bonding – bridging – Social – Capital.
Coleman, J.S. (1995). “Foundations of social Theory’’, Cambridge, MA: Harvard uuniversity Press, Belknap Press.
Filipa Subtle, Intercom - RBCC, Sao Paulo, V.37,n.I, p.19 - 44, Jan, l Jun, 2014, James W. Carey’s Cultural approach of Communication.
FuKuyama, F. (1996). Social Capital and the global economy. Foreign Affairs, 74 (5) , 89 – 103.
Fukuyama, Francis (1999). Social Capital and civil Society. The Institute of Public Policy. George Mason University.
Hanifan, L. J. (1916). The Rural School Community Center. Annals of the American Academy of Political V Social Sciences, 38 - 130, 67.
Tsounis, A.& Xanthopoulou, D. (2025) Social Capital Theory : A review. In S. Papagiannidis (Ed), TheoryHub Book. Available at https://open.ncl.ac.uk / ISBN: 9781739604400
Wang, Z., Etal. , The role of Social Capital and Culture on Social decision – Making Constraints: A Multilevel investigation, European Management Journal (2018) 1 - 11, https://doi. Org/ 10 1016 Lj. Emj. 2018.