فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

فصلنامه علمی رسانه‌های دیداری و شنیداری

از نمایش تا بقا: بازاندیشی نظریه نمایشی گافمن در فرهنگ شهرت معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مریم آخوندی
دانشجوی دکترای فرهنگ و ارتباطات، گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دانشکده فرهنگ، علوم اجتماعی و رفتاری، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، قم، ایران (نویسنده مسئول)
10.22085/javm.2026.562366.2413
چکیده
چکیده
این پژوهش با هدف بازخوانی و بازاندیشی نظریه نمایشی اروینگ گافمن در پرتو دگرگونی‌های فرهنگ شهرت معاصر انجام شده است و می‌کوشد نشان دهد که چگونه منطق نمایش در عصر رسانه دچار تحول شده است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مقایسه نظری است و در سه گام اصلی پیش می‌رود.
نخست، مفاهیم بنیادین نظریه گافمن از جمله صحنه، نقش، فاصله از نقش، مدیریت تأثیر، داغ ننگ و خود توضیح و تحلیل می شود. دوم، ویژگی‌های ساختاری فرهنگ شهرت معاصر مانند نمایش‌پذیری، میانجی‌گری رسانه‌ای، هویت نمایشی، مخاطب‌محوری، نظارت بازتابی و فرسایش معنا مورد بررسی قرار می گیرد و سوم، با تطبیق این دو منطق بر یکدیگر، پژوهش نشان می دهد که مفاهیم گافمن چگونه در بستر فرهنگ شهرت معاصر دگرگون شده اند. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که در محیط رسانه‌ای و الگوریتمی امروز، هویت فردی به پروژه‌ای نمایشی و مصرفی بدل شده است و حتی مفاهیمی چون داغ ننگ نیز کارکردی وارونه یافته‌اند. نوآوری اصلی این پژوهش در صورت‌بندی مفهومیِ پدیده‌ای است که نمایش برای بقا نامیده می‌شود؛ مفهومی که با عبور از چارچوب صرفاً کنش‌گرایانه گافمن، به تحلیل درهم‌تنیدگی قدرت، رسانه و عاملیت در عصر رؤیت‌پذیری اجباری می‌پردازد و بدین‌ترتیب افق تازه‌ای برای مطالعه فرهنگ شهرت معاصر می‌گشاید.
کلیدواژه‌ها
نظریه نمایشی گافمن
فرهنگ شهرت
نمایش برای بقا
خودبرندسازی

عنوان مقاله English

From Performance to Survival: Rethinking Coffman’s Dramaturgical Theory in Contemporary Celebrity Culture

نویسنده English

Maryam Akhoondi
Ph.D Student in Culture and Communication, Department of Cultural Studies and Communication, Faculty of Culture, Social and Behavioral Sciences, Baqir-ul-Ulum University, Qom, Iran (Corresponding Author)
چکیده English

Abstract
This study aims to revisit and rethink Erving Goffman’s dramaturgical theory in light of the transformations of contemporary celebrity culture, examining how the logic of performance has evolved in the age of media. Employing a descriptive–analytical approach grounded in theoretical comparison, the research proceeds in three stages: first, it explicates and analyzes Goffman’s core concepts, including stage, role, role distance, impression management, stigma, and self. Second, it examines the structural features of celebrity culture—such as representability, mediatization, performative identity, audience orientation, reflexive surveillance, and the erosion of meaning. Third, by mapping these two performative logics onto each other, it reveals how Goffman’s concepts have been transformed within the context of contemporary celebrity culture. The findings indicate that in today’s media-driven and algorithmic environment, individual identity has become a performative and consumable project, and even notions such as stigma have acquired a reversed function. The study’s novelty lies in the conceptual formulation of what is termed survival performance—a notion that, moving beyond Goffman’s purely interactionist framework, analyzes the interplay of power, media, and agency in an era of compulsory visibility, thereby opening a new horizon for the analysis of contemporary celebrity culture.

کلیدواژه‌ها English

Goffman&‌‌‌rsquo
s dramaturgical theory, celebrity culture, survival performance, self-branding
منابع فارسی
 استیور، گیل (۱۳۹۹) روان‌شناسی شهرت. ترجمه احسان شاه‌قاسمی. تهران: سوره مهر
 الیوت، آنتونی (۱۴۰۰) دستینه مطالعات شهرت راتلج. ترجمه احسان شاه‌قاسمی. تهران: سوره مهر
 الیوت، آنتونی، ترنر، برایان(۱۳۹۰) برداشت‌هایی در نظریه اجتماعی معاصر. ترجمه فرهنگ ارشاد. تهران:  نشر جامعه‌شناسان
ایمان، محمدتقی، مرادی، گلمراد (۱۳۹۰) روش‌شناسی نظریه اجتماعی گافمن. فصلنامه جامعه‌شناسی زنان، ۲(۲)، ۵۹–۷۸
ریتزر، جورج (۱۳۷۷) نظریه‌های جامعه‌شناسی در دوران معاصر. ترجمه محسن ثلاثی. تهران: انتشارات علمی. سلیمانی ساسانی، مجید، شهبازی، مهدی (۱۴۰۲) تحلیل گرایش هواداران به سلبریتی‌ها در میان کاربران ایرانی اینستاگرام. فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی، ۳۴(۴)، ۷۳–۹۹
سلیمانی ساسانی، مجید، شهبازی، مهدی ،قربانی،سینا (۱۴۰۱) فرهنگ شهرت و کنش‌گری سلبریتی‌ها در اینستاگرام از دیدگاه کاربران ایرانی، فصلنامه مطالعات فرهنگ - ارتباطات،23(57) 341-374
 گافمن، اروینگ (۱۳۸۶) داغ ننگ: چاره‌اندیشی برای هویت ضایع‌شده. ترجمه مسعود کیانپور. تهران: نشر مرکز
 گافمن، اروینگ (۱۳۹۲) نمود خود در زندگی روزمره. ترجمه مسعود کیانپور. تهران: نشر مرکز
قوتی‌سفیدسنگی, علی،حسینی, سید جواد ، پیرک, ‌مژگان, میرعلائی‌امین، حمید (1399) تحلیل فرانظری «نظریه نمایشی اروینگ گافمن». معرفت فرهنگی اجتماعی, 12(1) 59-79
 عباسی،عاطفه،جعفری،علی (۱۳۹۹) تأثیر کنش های اینستاگرامی سلبریتی‌ها بر سبک زندگی کاربران ایرانی،فصلنامه پژوهش های ارتباطی،27(1) 33-54
نیازی،محسن، مرتضوی،آمنه ( 1394) بررسی و تحلیل اندیشه و نظریه های اروینگ گافمن، کنفرانس بین المللی علوم انسانی، روانشناسی و علوم اجتماعی
 وارد، پیت (۱۳۹۸) خدایان بدکردار: رسانه‌ها، دین و فرهنگ شهرت. ترجمه احسان شاه‌قاسمی. تهران: سوره مهر
ولی‌نژاد، کیهان (۱۴۰۳) بازنمایی خویشتن: نگاهی به عکس سلفی در رسانه‌های اجتماعی بر مبنای نظریه خویشتن‌نمایشی گافمن. فصلنامه پیکره، 13(35)،97-110
یعقوبی چوبری، علی (۱۳۹۶) زبان استعاری و بینش جامعه‌شناختی اروینگ گافمن. نشریه مطالعات جامعه‌شناختی، ۲۴(۱)، ۱۴۹–۱۷۰
منابع لاتین
Abidin, C. (2016). Please subscribe!: Influencers, social media, and the commodification of everyday life.
Abidin, C. (2016). Visibility labour: Engaging with Influencers’ fashion brands and OOTD advertorial campaigns on Instagram. Media International Australia, 161(1), 86-100.
Cashmore, E. (2006). Celebrity Culture. Routledge.
Driessens, O. (2013). Celebrity capital: Redefining celebrity using field theory. Theory and Society, 42, 543–560.
Driessens, Olivier. (2013). The celebritization of society and culture: Understanding the structural dynamics of celebrity culture. International Journal of Cultural Studies, 16(6), 641–657..
Ferris, K. (2007). The sociology of celebrity. Sociology Compass, 1(1), 371–384.
Gamson, Joshua. The Unwatched Life Is Not Worth Living: The Elevation of the Ordinary in Celebrity Culture. PMLA. 126, 4 (2011):1061-1069.
Goffman, E. (1959). The Presentation of Self in Everyday Life. Garden City, NY: Anchor Books..
Littler, J. (2014). Celebrity. In The Routledge Companion to Global Popular Culture (pp. 119–127). Routledge.
Marshall, P. D. (2010). The promotion and presentation of the self: Celebrity as marker of presentational media. Celebrity Studies, 1(1), 35–48..
Nayar, P. K. (2009). Seeing Stars: Spectacle, Society and Celebrity Culture. SAGE Publications India.
Rojek, C. (2004). Celebrity. Reaktion Books.
Tseelon, E. (1995). The Masque of Femininity: The Presentation of Women in Everyday Life. Sage.
Turner, G. (2013). Understanding Celebrity. Celebrity Studies Journal.
Wang, Jiake (2022). Dramaturgical Theory in Social Media. Journal of Education, Humanities and Social Sciences.